Beirniadaeth drom y Gadair

Rwan, tydw i ddim yn llenor o unrhyw fath. Yn wir, faswn i ddim yn dadlau efo unrhywun fase'n fy ngalw yn ffilistiad yn y maes yma. Wedi'r cyfan, er bod yn ddarllenwr brwd mi fyddai'n osgoi nofelau ar y cyfan am y rheswm syml nad ydyn nhw'n wir.

Unwaith y flwyddyn fodd bynnag, mi fyddai'n gwneud rhyw fymryn o ymdrech i addysgu fy hun rwyfaint drwy ddarllen ychydig ar Gyfansoddiadau a Beirniadaethau yr Eisteddfod Genedlaethol.

Mae fy mhrif ddiddordeb bob amser yng nghystadleuaeth y gadair, a roedd hynny yn fwy giwr nag arfer eleni yn sgil buddugoliaeth Rhys Iorwerth. Yn ol fy arfer felly, dyma ddarllen y beirniadaethau yn gyntaf er mwyn cael rhyw flas o'r rhai na ddaeth i'r brig, yn ogystal a chael cyflwyniad i gynnwys a chrefft y gerdd/cerddi buddugol. Gan fod y gerdd ei hun yn gallu bod reit anodd ei deall, mae'r feirniadaeth yn gallu bod yn ganllaw defnyddiol i lleygwr fel fi.

Ond nid felly yr oedd hi eleni. Heb os, talent mawr Rhys Iorwerth ydi ei fod yn gallu sgwennu cerddi caeth sy'n darllen yn rhwydd ac heb fod angen defnyddio geiriau anghyfarwydd neu amharu lawer ar drefn arferol cystrawen i orfodi cynghanedd. Roedd y cerddi buddugol felly yn chwa o awyr iach. Ar y llaw arall, doedd dim posib gwneud pen na chynffon o un o'r beirniadaethau!

Rhaid i mi gyfaddef nad oes gen i syniad pwy ydi Donald Evans, heblaw ei bod yn rhaid ei fod yn lenor o fri i gael beirniadu cystadleuaeth y Gadair. Pob parch iddo am hynny. Un talent nad yw'n eiddo arni fodd bynnag ydi ysgrifennu rhyddiaeth eglur, ddealladwy. Dwi wedi ei darllen ddwywaith ebryn hyn, a wir, mi fydddai'n haws petai hi mewn Cymraeg Canol. Bydd rhaid i chi droi at y Cyfansoddiadau i'w gweld yn gyflawn, ond dyma chi ddau ddyfyniad i roi blas....

...byddai arfer disgyblaeth tipyn amgenach o gryno ddetholus gyda'r deunydd wedi bod yn dac i gyfannu'r cynnig hwn yn llawer mwy gorffenedig o gelfyddydol beryglus ymhob dim at y teip arbennig yma o ymgiprys.

...dyma'r bardd sicraf ei gyneddfau creadigol yn ei ddewiniaeth i argyhoeddi darllenydd, a'i gwbl ddiwallu hefyd, parthed ffasedau amlochrog ac anochel bywyd, gyda'r dirwyniad graddol i'r pen o'r dehongliad ffigurol garwriaethol a wnaeth o awgrymusedd ac ysbryd y testun, arwyddlun o gwrs bywyd ei hunan, a hynny o safbwynt eu hegnion cyfoes fel o rym eu parhad oesol.

Pardwn???? Sori???? Eeeeeh????

Cowbois Rhos Botwnnog a Bob Delyn

Os mai un o isafbwyntiau'r Eisteddfod oedd gweld Meic Stevens yn siomi eto, fe wnaeth perfformiadau gan Cowbois Rhos Botwnnog a Bob Delyn a'r Ebillion fwy na gwneud iawn am hynny.

Ar y llwyfan mawr ger y Bar Guinness ar y nos Sadwrn ola y gwelais i'r Cowbois. Heb os, dyma un o'r bandiau Cymraeg mwya talentog a chyffrous i ymddangos dros y blynyddoedd diwetha (dim ond Yr Ods sy'n dod yn agos dwi'n meddwl) ac roedd y perfformiad nos Wener yr un gorau i mi ei weld eto. Yr uchafbwynt heb os oedd y gan ola - perfformiad epic o Ffarwel i Langynfelach Lon a oedd yn ddeng munud o bleser pur. Os ydach chi ymysg y bobl sydd yn dal i fod heb wrando ar yr albwm ddiweddara 'Dyddiau Du, Dyddiau Gwyn', dylech chi wneud iawn am hynny ar unwaith.

Ymlaen wedyn i'r Orsaf Ganolog ar gyfer Bob Delyn a'r Ebillion. Roedd yna adeg tua deng mlynedd yn ol pan oeddwn i'n teimlo fel taswn i'n gweld Bob Delyn yn amlach nag oeddwn i'n gweld fy nheulu, ond tydw i ddim yn meddwl i mi eu gweld nhw'n perffomio'n fyw ers Steddfod yr Wyddgrug 2007 tan yr wythnos yma. Hawdd felly oedd i mi fod wedi anghofio jest gymaint o hwyl ydi eu gwylio nhw a chystal un am gyfathrebu efo cynulleidfa ydi Twm Morys. Fe wnaeth cameo gan Geraint Lovgreen ar gyfer y ddwy gan ola hefyd ychwanegu at y sbort a gig a oedd yn ddiwedd teilwng i'r Eisteddfod. Wnai ddim gadael i bedair mlynedd arall basio heb eu gweld nhw eto.

Meic Stevens - amser rhoi'r gitar yn y to?

Ar y nos Wener, mi es i gig Meic Stevens yn yr Orsaf Ganolog. Byddwch yn cofio mae'n siwr fel y bu i Meic chware sawl gig ffarwel yn ddiweddar, gan ei fod am ymfudo i Ganada i dreulio ymddeoliad hir a hapus gyda hen gariad iddo. Wel mae Meic yn ol, ac os yw Dim Lol i'w gredu (!) fe neidiodd ar yr awyren gyntaf adref ar ol canfod fod ei bartner newydd yn disgwyl iddo gysgu efo hi.

Beth bynnag am hynny, mae prynu tocyn i fynd i weld Meic wastad wedi bod braidd fel prynu tocyn loteri. Ar noson dda, fyddai yna neb gwell, a byddai rhywyn yn teimlo'n ffodus iawn o gael y cyfle i weld y cawr yn perfformio'n fyw. Jacpot. Ond ar noson wael byddai unai:

1. ddim yn dod i'r golwg o gwbl;
2. perfformiad mor shambolic y byddai senario 1 wedi bod yn well.

Yn anffodus, erbyn hyn ymddengys nad oes posib o gwbl enill y jacpot, ac fod unrhyw berfformiad ble mae'n cyrraedd y diwedd heb droi'n llanast llwyr yn gorfod cyfri fel 'noson dda'. Ond nid bai Meic ydi hyn wrth gwrs; tydi safon dynion sain a gitars ddim fel y buon nhw chwaith mae'n debyg! Bellach, mae gwylio Meic yn brofiad trist sy'n gallu ymylu ar 'voyeurism' wrth wylio hen ddyn a gyfranodd gymaint yn gwneud sioe o'i hun o flaen torf sydd ddim yn gwybod p'un ai i chwerthin neu grio.

Fel bocsiwr ffair a fyddai'n dal ati i gael ei ddyrnu nes fod pob synnwyr wedi ei adael am na fedrai wneud dim arall, ymddengys nad yw Meic yn gwybod pryd i sdopio. Yr un mor wir efallai yw nad ydym ni fel Cymry, fel ffans, fel edmygwyr, yn gwybod pryd i adael iddo sdopio - gan ddal i obeithio yr enillwn ni'r jacpot yna unwaith eto rywbryd ond i ni brynu digon o docynau.

Mae'n drist o beth i orfod dweud am y canwr mwya dylanwadol a thalentog a welodd canu poblogaidd Cymraeg erioed, ond byddai'n well i bawb petai'r gigs ffarwel wedi bod yn, wel, gigs ffarwel. Fel arall, mae peryg y bydd mwy o bobl yn cofio Meic Stevens fel ag y mae heddiw yn hytrach nag fel ag y bu, a byddai hynny'n drueni gwirioneddol.

Eisteddfod Wrecsam

Dim ond deuddydd yn yr Eisteddfod i mi eleni, a'r ddeuddydd ola oedd y rheiny. O ganlyniad, dwi ddim yn teimlo'n gymwys i gytuno nac anghytuno gyda'r rhai sy'n dweud mai dyma'r Eisteddfod orau ers Eisteddfod Cwmsgwt 1365. Ond rhaid dweud fod hynny a welais i o'r Maes ac o'r 'set-up' yn gyffredinol wedi plesio. Roedd Elfed hyd yn oed wedi trefnu tywydd braf i ni eleni, a mae hynny wastad yn help.

Yn y deuddydd y bues i yno, mi ganolbwyntiais fy sylw gan fwyaf ar y llwyfannau perfformio, yn ogystal a mynd i gwpl o gigs gyda'r nos yn yr Orsaf Ganolog.

Byddaf yn edrych ar rai o'r pethau a'm plesiodd neu a berodd siom yn y postiadau nesaf...